تبلیغات
وبلاگ کتاب و کتابخوانی



از خرابه های شهرهای باستانی سومریان چنین برمی آید كه سومریان در حدود 2700 سال پیش از میلاد كتابخانه های شخصی ، مذهبی و دولتی بر پا كرده بودند

مشهور است كه كتابخانه « تلو» مجموعه ای متجاوز از 30000 لوحه گلین داشته است ، تمدن سومریان از 3500 سال پیش از میلاد پا گرفت و در عهد طلایی « اور » شكوفا شد . 
مورخان سومری ثبت تاریخ جاری و باز سازی داستان گذشته شان را آغاز كردند . كهن ترین نظام نگارش شناخته شده « خط میخی » است و اعتبار سومری ها به سبب ابداع این خط و خدمت بزرگ آنها به بشریت است. 
برای نوشتن از قلم فلزی و تیزی ( به شكل میخ ) استفاده می كردند و بر موادی چون گل نرم، عاج یا چوب می نوشتند. برای این منظور كاتبانی تربیت شده وجود داشتند و پس از نوشتن گل نرم را می پختند تا سخت شود قطعات گل پخته به صورت لوحه ، نخستین كتابهایی است كه تا كنون كشف كرده اند . چون لوحه هایی ابزار ثبت اطلاعات تجاری ، آثار مذهبی شامل دعا ها ، مناسك، علائم جادویی، افسانه های مقدس و حكایات و روایات قومی و ملی بودند. 
می بینیم كه برای این لوحه ادبیات ، اندیشه های اجتماعی، سیاسی و فلسفی خود را حفظ كرده اند و در میان مواد حفاری شده از خرابه های شهرهای باستانی سومری لوحه هایی وجود دارد كه قطعات ادبی هزاران سال كهنتر از ایلیاد در آنها نقش بسته است. 
سو مریان كهنترین ادبیات شناخته شده انسان را تدوین كردند( موكهر جی،1375،ص81) از تمامی متونی كه بر گل یا مواد مناسب نگاشته است و تاكنون به دست آمده در میابییم كه 95 در صد این متون به امر بازرگانی ، اداری و حقوقی ارتباط دارند . 
فرهنگ سومری برای مدتی بیش از 1500 سال یعنی از نیمه هزاره چهارم تا آغاز هزاره دوم پیش از میلاد بر سرزمین« رافدین» سیطره داشت. در ازای این تاریخ ، نویسندگان سومری توانستند شمار بسیاری از متون را در مو ضوعات مختلف و در نسخه های متعدد به نگارش در آورند . برخی از افسانه های رایج مانند داستان « دلاور ناكام گیلگمشن » در نسخ های فراوان و روایت های گوناگون به جا مانده است .(استیویچ1373ص26) . 
سومریان این گل نوشته ها را در معابد یا كاخهای سلطنتی یا مدارس حفظ می كردند( همان 1373ص 27) در حقیقت سومریان نخستین كسانی بودند كه این دستاوردها را به این هدف روشن یعنی حفظ آن برای نسلهای آینده ثبت كردند. به عبارت دیگر سومریا ن كسانی بودند كه به كتاب نقشی اختصاص دادند كه تا به امروز با آن در ارتباط است . بدین معنا كه دستاوردهای فرهنگی و فناوری انسان را پاس دارد و پاسخگوی اهداف قانونی و آموزشی و دیگر نیازهای روزانه او باشد. ( همان1373،ص 29). 
پس از سومریان به تمدن بابلیان می رسیم . بابلیان نوشتن خط میخی و همه دانشهای ریاضی و ستاره شناسی و غیره را از سومریان آموختند . كتابخانه هایی در معابد و قصرها وجود داشتند و یكی از مهمترین و بهترین نمونه های آنها كتابخانه « بورسیپا » بود كه یكی از شاخصترین كتابخانه های عصر باستان بود. از مهمترین آثار باقیمانده از تمدن بابلیان می توان « قانون حمورابی» را نام برد.( همان1373،ص31،30) .


كتابخانه های آ شوریان

پادشاهی آشوریان همزمان با فرمانروایی بابلیان بود. مشهور است كه كتابداری به منزله یك پیشه به آن دوران باز می گردد . آشور بانیپال كه از سال 626 تا 668 پیش از میلاد می زیست ، نخستین مفسر كار كتابداری در نظر گرفته می شود وی در شهر نینوا كتابخانه ای بزرگ تأ سیس كرد و كاتبانی را به كتابخانه بورسیپا گسیل داشت تا لوحه های گلی را استنساخ و نوشته های موجود در آنجا به كتابخانه نینوا منتقل كنند.( یتز،1989ص4) . 
«آشور بانیپال » را باید به حق كتابدار پادشاه باستانی تاریخ تمدن نامید. در تاریخ كتابخانه برای نخستین بار در كتابخانه نینوا به فهرست بر می خوریم . لوحه ها با نظمی منطقی بر حسب مو ضوع یا نوع مرتب شده و هر یك نشانه شناسایی داشت و سیاهه محتوا هر اتاقك یا حجره كه بر سر در آن كنده كاری شده بود در فهرست نیز مندرج بود . كتابخانه آشور بانیپال در نینوا تصویر كم و بیش كاملی از رشد و پیشرفت نگارش و شكل و شیوه نگهداری میراث انسانی در فرهنگ سومری ، بابلی و آشوری را طی ادوار آغاز تاریخ در اختیار می گذارد . 
« گیتز» در همین ارتباط اظهار می دارد كه اگر سهم سومریان در تمدن بشر اختراع خط و نگارش و سهم بابلیان قانون بود ، عطیه آشوریان به آیندگان كتابخانه سازماندهی شده به شمار میرود. پس از مرگ آشور بانیپال كتابخانه به حیات خود ادامه داد تا اینكه در سال612 پیش از میلاد (میدی كیازاس) نینوا را تخریب كرد و پس از آن شهر تجدید بنا نشد . به همین دلیل باستان شناسان توانستند باقیمانده كتابخانه آشوریان را به همان شكلی كه سربازان میدی ترك كرده بودند كشف كنند. ( استیویچ 1373ص 42).

مصریان 
تمدن باستان مصریان همزمان با تمدن های سومریان و بابلی و آشوریان شكوفا شد اما كار مصریان از نظر شكل كتاب و مواد نوشتنی با آنها تفاوت بسیار داشت. ماده نوشتنی آن برگ « پاپیروس» بود . از قلم مو مانندی به منزله ابزار نگارش استفاده می شد و شكل كتاب آنها طومار پاپیروس نام داشت و نگارش آنها به خط تصویری ( هیروگلیف) انجام می گرفت ( موكهرجی 1375ص 82) . 
مصریان خود كتاب را چنان بزرگ می داشتند كه گویی آن را می پرستیدند . برای مثال در یكی از متون دیدگاه ژرفی را پیرامون ارزش در سخن نگارش یافته می خوانیم :« انسان می میرد و جنازه او به خاك تبدیل می شود و همه همروزگاران او چهره در نقاب خاك می كشند و این كتاب است كه یاد او را از زبانی به زبان دیگر انتقال می دهد . نگارش سودمند تر از یك خانه ساخته شده با یك صومعه در غرب یا از یك قلعه شكست ناپذیر یا یك بت در یك معبد است».(1373ص53) 
طومارهای پاپیروس معمولا در كوزه دهان گشاد ( خم) گلی یا استوانه های فلزی دارای نشانه های شناسایی نگهداری میشد. قدیمی ترین كتاب مصری و مشهور ترین كتاب عالم به نام « پاپیروس پرس» كه قبل از سال 2880 پیش از میلاد به نگارش در آمد ، اكنون در كتابخانه ملی پاریس نگهداری می شود. ( موكهرجی، 1375، ص83) . 
در پرتو آب و هوای بسیار مناسب مصر ، بسیاری از طومارهای پاپیروس بویژه در گورستانها و بقایای معابد و حتی در خانه های شخصی محفوظ مانده است. كتاب نگارش یافته به ورق پاپیروس در مصر شكل طومار داشت( استویچ 1373 ص55). 
به نظر میرسد تنها نوشته هایی كه به تعداد فراوان در مصر استنساخ می شد و به معرض فروش می آمد مرده نامه ها بود . مرده نامه عبارت بوده است از مجموعه هایی با متون مختلف كه به سحر و جادو مربوط می شد و از آنها انتظار می رفته است كه آسایش مدفون را در گور تامین نماید. (همان،ص55) 
زیباترین نمونه های این مرده نامه ها به نقاشیهای رنگارنگی زینت یافته بود كه مناظری از زندگی انسان مدفون شده را در گور نشان می داد . بسیاری اوقات گفته می شود كه این مرده نامه ها كهن ترین نگاشته های مصور در جهان هستند . این مرده نامه ها از سوی كاهنان نوشته می شد. آنها در نسخه هایی كه برای فروش در بازار فراهم می آوردند جایی را خالی می گذاشتند تا در آن نام شخص متوفا را بنویسد. نسبت مرده نامه به كل كتابها در مصر95% بود.( همان ،ص57).


كتابخانه اسكندریه

شاید بتوان بزرگترین دستاورد تاریخی كتابخانه دوران باستان را تاسیس كتابخانه اسكندریه مصر دانست . میان كتابخانه ها ی نینوا و اسكندریه شباهتهای قابل ملاحضه ای وجود دارد ، هر دو نهادهایی با ویژگی جهانی بودند كه شاهزادگان حاكم آنها را بنیاد نهادند هر چند اختلافات زیادی میان مواد نوشتنی و شكل كتاب آنها به چشم می خورد . در نینوا لوحه های گلی و در اسكندریه طومارهای پاپیروس وجود داشت و چهار قرن میان بر پایی آنها فاصله بود . 
سابقه تشكیل كتابخانه اسكندریه به زمانی بر می گردد كه اسكندر بر مصر تسلط یافت و دستور داد تا در كنار رود نیل شهری بزرگ به نام اسكندریه ایجاد كنند ، به دلیل علاقه فراوان وی به كتاب و هنر، بسیاری از عالمان و دانشمندان در آنجا جمع شدند . پس از مرگ اسكندر بطلمیوس اول جانشین وی شد و دستور داد تا بزرگترین كتابخانه آن زمان در اسكندریه ساخته شود در آنجا دو كتابخانه به وجود آمد اولی در ناحیه ای به نام« موزه» كه حدود200 هزار طومار پاپیروس داشت به عنوان بخش اساسی آكادمی دانشمندان و با حمایت بطلمیوس اول ساخته شد. مشهور است كه هر كشتی ای كه در بندر اسكندریه لنگر می انداخت كتابهای داخل آن را به كتابخانه برده و پس از استنساخ از روی آن به داخل گشتی بر گردانده می شد. در هنگام حمله و تسلط رومیها ، این كتابخانه حدود 700 هزار طومار پاپیروس داشت كه از سراسر جهان گردآوری وبه زبانهای مصری ، لاتین و دیگر زبانها نوشته شده بودند- دومین كتابخانه در اسكندریه در ناحیه« سراپیوم » كه بطلمیوس سوم آن را ایجاد كرده بود در معبد« سراپیس» قرار داشت كه در حدود100 هزار طومار پاپیروس داشت.( مزینانی 1379ص98) . 
از زمان سقوط اسكندریه تا كنون از نظر اندازه چنین مجموعه ای حتی در فرهنگ غربی یا در دوره فرهنگی هم تكرار نشده است . كتابخانه های اسكندریه نظر مردان مشهور تاریخ را به خود جلب نمودند . در میان كتابداران آن می توان از« دمتریوس، زنودوتوس، اراتوستن، آپولونیوس، كالیما خوس» و بلند مرتبگان دیگر را نام برد. 
روشن است كه كتابداران اسكندریه دانشوران بزرگی بودند و كتابداری كار فرعی آنها به شمار می آمد . آنها به گرد آوری كتابها و منابع اصیل می پرداختند ، آنها را فهرست نویسی می كردند و به تهیه « كتابشناسی ها» دست می زدند. همچنین ویرایش كتابها ، ترجمه آنها، نوشتن ادبیات و آثار خود و سرپرستی مركز كتابت را نیز بر عهده داشتند . به قولی در تاریخ كتابداری زمانی بود كه كتبداران از بیشترین حرمت و احترام بر خوردار بودند . افرادی بسیار مقتدر و متولیان آموزش به شمار می آمدند. برای مشاهده اوج این دوران باید به عزت اسكندریه باستان اندیشید ( موكهر جی 1375ص84) . 
كتابخانه موزه را 47 سال قبل از میلاد مسیح « ژولیوس سزار» رومی به آتش كشید. كتابخانه سراپیوم نیز تحت سلطه « تئو دوسیوس كبیر» 395 سال بعد از میلاد كه بسیاری از معابد بت پرستان را ریشه كن كرد از بین رفت. به هر حال آنچه از كتابخانه های اسكندریه باقی مانده بود پس از فتح مصر به وسیله مسلمانان به طور كلی ازبین رفت.( 1379ص 99) .


برچسب ها : تاریخچه كتاب و كتابخانه در عهد باستان , کتاب , کتابخوانی , معرفی کتاب , کتاب خواندن , مقاله کتاب , مطالعه ,
منابع و ماخذ : تاریخچه كتاب و كتابخانه در عهد باستان ,

امتیاز به مطلب

نظرات () نویسنده: سعید یکشنبه 20 بهمن 1392 - 12:37 ب.ظ

آخرین مطالب

» پروفسور حسابی و یک عمر زندگی با علم و هنر و کتاب ( چهارشنبه 12 شهریور 1393 )
» کتاب سازها مشکل خودشیفتگی،‌ خودبینی و نیاز به مطرح شدن دارند ( چهارشنبه 12 شهریور 1393 )
» قله‌های موسیقی با دانش و کتاب فتح می‌شود ( جمعه 25 بهمن 1392 )
» جلد هفتم زندگی «پیامبر» در راه است ( پنجشنبه 24 بهمن 1392 )
» سال 2014 سال کتاب‌های تاریخی ( چهارشنبه 23 بهمن 1392 )
» شرایط جدید خرید کتاب در کتاب 57 ( سه شنبه 22 بهمن 1392 )
» کتابم عصای دست محققان قرآنی است ( سه شنبه 22 بهمن 1392 )
» تاریخچه ای كوتاه بر صنعت نشر در ایران ( دوشنبه 21 بهمن 1392 )
» موافقت با واگذاری فعالیت‌های اجرایی نمایشگاه كتاب تهران به تشكل‌های نشر ( دوشنبه 21 بهمن 1392 )
» 75 سال تنهایی بهمن فرزانه همچنان ادامه دارد ( دوشنبه 21 بهمن 1392 )
» این داستان انقلاب است؟ ( دوشنبه 21 بهمن 1392 )
» مایکل باری: با یادگیری میراث ایرانی فرهنگ غرب را بیشتر فهمیدم ( دوشنبه 21 بهمن 1392 )
» تاریخچه كتاب و كتابخانه در عهد باستان ( یکشنبه 20 بهمن 1392 )
» رودی متی: برای خرید کتاب‌های تاریخی به ایران سفر می‌کنم ( یکشنبه 20 بهمن 1392 )
» صبح ناشتا، شیخ بینا و رستم دانا ( یکشنبه 20 بهمن 1392 )
 
ADS

آمار بازدید

کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل مطالب :
آخرین بروز رسانی :

درباره وبلاگ